Thuê thợ vặt dỡ cái garage cũ, amiăng vỡ vụn khắp sân, cuối cùng hóa đơn dọn dẹp $9,000 rơi vào đầu chủ nhà
Ngôn ngữ khác: 中文 · English · العربية
Bạn mua một căn nhà cũ ở Sydney, xây từ những năm 70, 80. Sau nhà có cái garage cũ, vách là mấy tấm ván màu trắng xám. Bạn muốn dỡ đi làm lại, kêu một ông thợ vặt, giá rẻ hơn công ty chuyên nghiệp khá nhiều.
Ông nói: "Loại ván này tôi dỡ nhiều rồi, một ngày là xong."
Khoan gật đầu đã. Tôi hỏi bạn một câu: mấy tấm ván trắng xám đó, bạn có biết nó làm bằng gì không?
Ở NSW, rất có thể đó là thứ người ta gọi là fibro, tức tấm xi măng có chứa amiăng. Trang web chuyên về amiăng của chính phủ NSW viết rất thẳng:
Ý trong nguyên văn trang web amiăng của chính phủ NSW: cứ 3 nhà thì có 1 nhà chứa amiăng; nhiều căn nhà xây hoặc sửa trước năm 1990 đến nay vẫn còn amiăng.
Úc cấm hoàn toàn amiăng từ ngày 31 tháng 12 năm 2003. Trang web cũng ghi rõ: chỉ nhìn bằng mắt, bạn không thể biết một vật liệu có chứa amiăng hay không.
Không phải hù dọa: một cái garage cũ ở Sefton
Ngày 8 tháng 2 năm 2018, SafeWork NSW công bố một vụ việc.
Một chủ nhà ở Sefton, Sydney đang sửa nhà, thuê một ông thợ vặt không có giấy phép dỡ garage. Ông thợ không tháo từng tấm một mà đập vỡ luôn tấm fibro, mảnh amiăng văng khắp khu đất, người ở trong nhà và hàng xóm đều có nguy cơ hít phải sợi amiăng. Tệ hơn nữa, sau đó ông còn cắt cỏ ngay chỗ mảnh vỡ rơi xuống, có thể làm mảnh vỡ phát tán rộng hơn.
Sau khi SafeWork vào cuộc, ông thợ bị phạt vì dỡ amiăng không giấy phép; còn chủ nhà bị yêu cầu dọn sạch toàn bộ khu đất và nhận hóa đơn $9,000.
Chút tiền tiết kiệm được lúc thuê thợ, cuối cùng thành tiền dọn dẹp mình phải trả.
"Dưới 10 mét vuông thì tự dỡ được" — câu này chỉ đúng một nửa
Nói nửa đúng trước. NSW đúng là cho phép người không có giấy phép dỡ một lượng nhỏ amiăng: chủ nhà tự dỡ được, hoặc nhờ thợ dỡ giùm, với điều kiện là amiăng loại không bở rời (non-friable) và tổng diện tích không quá 10 mét vuông.
10 mét vuông lớn cỡ nào? Trang web đưa ra hai ví dụ:
Giờ nói nửa sai, có ba điểm:
Một, tính tổng diện tích của cả công việc. Nguyên văn của SafeWork là "tổng cộng không quá 10 mét vuông". Bốn bức vách garage cộng lại là vượt mốc dễ dàng. Quá 10 mét vuông thì phải thuê công ty dỡ amiăng có giấy phép.
Hai, amiăng loại bở rời thì không được tự đụng vào chút nào. Trang web ghi rõ, tất cả amiăng loại bở rời (friable) đều phải do công ty có giấy phép Class A dỡ. Class B chỉ được dỡ loại không bở rời.
Ba, bạn là người thuê, bạn cũng có trách nhiệm. Người dỡ phải có giấy phép, người thuê cũng phải kiểm tra cho kỹ:
Ý trong nguyên văn của SafeWork: bất kỳ cá nhân hay doanh nghiệp nào thuê người dỡ amiăng không có giấy phép, thanh tra đều có thể phạt tại chỗ.
Tôi gọi nó là "Thử trước, đo sau, rồi mới thuê người"
Bước một: thử trước. Nhà xây trước năm 1990, trước khi dỡ vách, dỡ phòng tắm, dỡ garage, hãy đem tấm ván nghi ngờ đi xét nghiệm. Mắt nhìn không ra thì đừng đoán.
Bước hai: đo sau. Nếu đúng là amiăng, cộng hết diện tích cần dỡ của công việc này. Tổng cộng không quá 10 mét vuông và là loại không bở rời thì mới có lựa chọn "tự dỡ hoặc nhờ thợ thường dỡ", mà vẫn phải làm theo quy chuẩn dỡ an toàn của NSW.
Bước ba: rồi mới thuê người. Quá 10 mét vuông, hoặc là loại bở rời, thì chỉ thuê công ty có giấy phép: loại không bở rời thuê Class B hoặc Class A, loại bở rời chỉ thuê Class A. Công ty có giấy phép phải báo cho SafeWork trước 5 ngày khi bắt đầu, và dỡ loại bở rời xong còn phải có giấy xác nhận làm sạch (clearance certificate).
Trước khi dỡ thì thử, thử xong thì đo, đo xong mới thuê đúng người có đúng giấy phép.
Amiăng dỡ ra cũng không được vứt bừa
Trang web ghi rõ: chất thải amiăng chỉ được đưa tới bãi rác có giấy phép nhận amiăng. Chất thải amiăng quá 10 mét vuông hoặc 100 kg còn phải theo dõi suốt hành trình bằng hệ thống WasteLocate của EPA.
Nên đừng trộn nó vào thùng rác xây dựng thông thường. Nếu căn nhà cũ của bạn định đập đi xây lại toàn bộ, amiăng trong vách, mái và sàn đều phải xử lý trước.
Trước khi khởi công, làm theo danh sách này
Sửa nhà cũ, qua cửa amiăng như thế này
- Nhà xây hoặc sửa trước năm 1990: xét nghiệm trước khi dỡ bất kỳ tấm vách, mái hay sàn nào
- Cộng diện tích cần dỡ của cả công việc, tổng cộng quá 10 mét vuông thì thuê công ty có giấy phép
- Amiăng loại bở rời: chỉ thuê Class A, bất kể diện tích
- Trước khi thuê, tra giấy phép trên Verify.licence, xem là Class A hay Class B
- Trước khi khởi công hỏi một câu: "Anh có báo SafeWork trước 5 ngày không?"
- Dỡ xong phải biết amiăng được đưa tới bãi rác có giấy phép nào, giữ lại giấy tờ
Không chắc? NSW có đường dây tư vấn amiăng 1800 272 378; thấy ai dỡ amiăng không an toàn thì gọi SafeWork số 13 10 50.
Vì sao người mình đặc biệt dễ dính
Một, coi fibro như tấm ván bình thường. Nhiều người ở quê nhà chưa từng nghe tới tấm amiăng, nhìn thì chỉ là tấm xi măng cũ, đập đi là xong.
Hai, tưởng có chuyện thì là chuyện của thợ. Trong vụ Sefton, người bị phạt là ông thợ vặt, nhưng người trả $9,000 tiền dọn dẹp là chủ nhà. Thuê người không giấy phép, chính bạn cũng có thể bị phạt.
Ba, chỉ hỏi giá, không hỏi giấy phép. Dỡ amiăng có giấy phép riêng, khác với giấy phép xây dựng hay giấy phép thợ điện. Thợ nói "tôi dỡ nhiều rồi" không có nghĩa là ông ấy có giấy phép này.
Chúng tôi đã nối sổ đăng ký giấy phép của chính phủ các bang vào một công cụ nhỏ miễn phí, hometradie.com. Bạn nói bằng tiếng Việt một câu nhà mình cần làm việc gì, ví dụ "dỡ cái garage cũ sau nhà", nó sẽ cho bạn biết theo luật việc đó có cần giấy phép không, và tra số giấy phép ngay tại chỗ.
Cuối cùng vẫn là câu đó: trước khi dỡ thì thử, thử xong thì đo, đo xong mới thuê đúng người có đúng giấy phép.
Ghi chú dữ liệu: tất cả số liệu chính sách trong bài đã được đối chiếu lại trên trang web chính thức ngày 2026-11-03. Cứ 3 nhà có 1 nhà chứa amiăng, nhiều căn nhà xây hoặc sửa trước năm 1990 vẫn còn amiăng, Úc cấm hoàn toàn amiăng từ ngày 31 tháng 12 năm 2003, không thể nhìn bằng mắt mà biết — trang web amiăng của chính phủ NSW asbestos.nsw.gov.au, trang chủ và trang "When was asbestos banned in Australia"; chủ nhà hoặc thợ được dỡ dưới 10 mét vuông amiăng loại không bở rời, amiăng loại bở rời phải do công ty có giấy phép Class A dỡ, Class B chỉ được dỡ loại không bở rời, 10 mét vuông khoảng bằng bức tường 5 m × 2 m hoặc vách của một phòng tắm nhỏ, amiăng phải đưa tới bãi rác có giấy phép nhận amiăng, quá 10 mét vuông hoặc 100 kg phải theo dõi bằng WasteLocate, đường dây 1800 272 378 — trang "Unlicensed asbestos removal" của asbestos.nsw.gov.au; dỡ không giấy phép chỉ giới hạn ở amiăng loại không bở rời có tổng diện tích không quá 10 mét vuông — trang "Unlicensed removal (less than 10sqm non-friable asbestos)" của SafeWork NSW (trang hướng dẫn sửa nhà của NSW Government viết là "từ 10 mét vuông trở lên cần giấy phép"; bài này theo trang quy định của SafeWork, diện tích sát mốc thì nên thuê thẳng công ty có giấy phép); dỡ có giấy phép phải báo SafeWork trước 5 ngày theo lịch, thuê người dỡ không giấy phép có thể bị phạt tại chỗ, điện thoại 13 10 50 — trang "Asbestos notifications" của SafeWork NSW; tra giấy phép trên Verify.licence — trang "Check a licence" của SafeWork NSW; vụ Sefton (thợ vặt không giấy phép dỡ garage, đập vỡ tấm fibro, cắt cỏ, thợ bị phạt, chủ nhà bị yêu cầu dọn dẹp và nhận hóa đơn $9,000) — thông cáo báo chí của SafeWork NSW ngày 2018-02-08 "Property owner's $9,000 clean-up bill leads to asbestos safety warning". Báo giá và đoạn đối thoại ở đầu bài là tình huống minh họa. Bài này chỉ nói về NSW, các bang khác quy định khác. Bài này không phải tư vấn pháp lý, với dự án cụ thể hãy hỏi chuyên gia có giấy phép.
· Kiểm tra miễn phí một số giấy phép (đối chiếu sổ đăng ký của chính phủ, không cần đăng ký)
· Nói một câu bằng tiếng Việt về việc nhà bạn cần làm — chúng tôi cho biết việc đó ở bang của bạn có cần giấy phép không và báo giá cần ghi rõ những gì
· Đăng việc và nhận một đường link gửi cho bất kỳ thợ nào — họ trả lời không cần đăng ký, bạn đọc câu trả lời bằng tiếng Việt