HomeTradie

Ông ta làm giả cả ABN, số giấy phép, email chính phủ lẫn giấy bảo hiểm — thứ duy nhất không làm giả được là một trang web miễn phí

Ngôn ngữ khác: 中文 · English · العربية

Đọc trong 3 phút · Dành cho bạn sắp tìm thợ sửa nhà, xây nhà

Thợ gửi qua một bảng báo giá, dưới cùng có một dòng chữ nhỏ: ABN số này số nọ, Licence No. số này số nọ. Có người còn gửi kèm file PDF giấy chứng nhận bảo hiểm, trên đầu in logo của chính phủ. Bạn liếc qua, thấy đầy đủ quá, như trút được gánh nặng.

Tôi hỏi bạn một câu: từng dòng chữ trên giấy tờ này, ai là người gõ vào?

Là chính người đó gõ. ABN (mã số kinh doanh) là người đó gõ, số giấy phép là người đó gõ, giấy chứng nhận bảo hiểm là người đó gửi qua. Tất cả “bằng chứng” bạn đang cầm đều do chính người cần bị kiểm tra tự cung cấp.

Cái này không gọi là kiểm chứng, cái này gọi là người ta tự nói mình có.

“Tôi tra rồi, ông ấy có số giấy phép” — câu này chỉ đúng một nửa

Nói nửa đúng trước. Bạn đã hơn phần lớn mọi người, ít ra bạn còn mở miệng hỏi. Đa số chủ nhà còn chẳng hỏi nổi câu đó, chỉ dựa vào một câu “bạn bè giới thiệu, tay nghề giỏi lắm”.

Giờ tới nửa sai. Cái bạn tra là con số này có tồn tại hay không. Cái bạn chưa tra là — cái tên ghi kèm con số đó có phải là người này không.

Hai chuyện này khác nhau một trời một vực. Con số là thông tin công khai, ai cũng chép được; cái tên thì gắn liền với giấy phép, không chép đi được. Một con số “còn hiệu lực” trên sổ đăng ký, và người đang đứng trước cửa nhà bạn có đủ tư cách hay không, là hai câu hỏi hoàn toàn độc lập.

Bạn đang kiểm tra một dãy số, trong khi thứ bạn thật sự cần kiểm tra là một con người.

Ông ta làm giả cả ABN, số giấy phép, email chính phủ lẫn giấy bảo hiểm — thứ duy nhất không làm giả được là một trang web miễn phí · 1
Hình minh họa: trước khi ký, tự mở sổ đăng ký ra dò lại một lượt, không cần hỏi ai

Chuyện có thật: ông ta làm giả luôn cả email của Fair Trading

Ở NSW có một người tên Anthony Robertson, từng dùng thêm hai tên Barry Ible và Tony Robertson, lúc đó 50 tuổi. Ông ta giả làm builder có giấy phép để nhận công trình nhà ở, bộ giấy tờ trong tay đầy đủ tới mức đáng sợ:

Một số ABN giả. Một số giấy phép nhà thầu giả. Một email giả của NSW Fair Trading (cơ quan bảo vệ người tiêu dùng của NSW), làm cả phần tiêu đề công văn. Thêm một giấy chứng nhận bảo hiểm icare giả.

Để ý cái email Fair Trading giả đó. Chủ nhà chỉ cần hỏi thêm một câu, ông ta liền đưa ra được một bản “xác nhận chính phủ gửi cho tôi”.

Hai chủ nhà đã tin. Một trong hai nhà là một cụ ông 86 tuổi và vợ của cụ. Hai nhà trả ra tổng cộng 337,412 AUD.

Cuối cùng, tòa xác định ông ta phạm 30 tội danh, gồm: đưa ra tài liệu gian dối, gây hiểu lầm để trục lợi; sử dụng giấy tờ giả; nhận công trình khi không có giấy phép; và đòi trả tiền công trình khi không có bảo hiểm. Tòa tuyên 30 tháng tù, trong đó tối thiểu 20 tháng không được xét tạm tha, ngoài ra phải bồi thường 168,462 AUD, nộp phạt 20,000 và trả chi phí chuyên môn 10,000.

$337,412Số tiền hai chủ nhà đã trả
$168,462Tiền bồi thường tòa xử trả lại

Người đi tù là ông ta, người không lấy lại được tiền là chủ nhà. Trả ra 330 ngàn, tòa xử trả lại chưa tới 170 ngàn, khoảng một nửa. Mà đó mới chỉ là “tòa xử”, xử rồi không có nghĩa là đòi về được.

Mọi thứ ông ta gửi cho bạn, ông ta đều làm giả được. Thứ duy nhất ông ta không làm giả được là trang web do chính bạn tự mở ra.

Thứ họ làm giả được là thứ họ gửi cho bạn; thứ họ không làm giả được là trang web bạn tự mở.

Chính phủ bảo bạn đối chiếu không phải một thứ, mà là bốn thứ

Chính phủ NSW có hẳn một trang riêng trên web chính thức về chuyện “kiểm tra nhà thầu của bạn có đủ tư cách không”. Trang đó nói rất rõ, tra cứu miễn phí này sẽ cho bạn biết những thông tin sau về người có giấy phép: tên, số giấy phép, hạng (hoặc loại), ngày hết hạn, và tình trạng hiện tại của giấy phép đó.

Bốn dòng chữ. Phần lớn mọi người chỉ nhìn dòng đầu xem “có tra ra không”, ba dòng còn lại thậm chí không nhìn tới.

Tôi gọi việc này là “dò bốn dòng” — tra xong mà cả bốn dòng đều khớp thì mới gọi là đã kiểm tra.

Dò bốn dòng: mở sổ đăng ký ra rồi đọc theo

Dòng đầu tiên, “Tên”, là dòng có sức sát thương lớn nhất. Nhiều người vấp ở đây không phải vì số giả, mà vì số thật — thật, nhưng là số của công ty khác. Bạn tra ra một công ty tên không khớp, người đó giải thích kiểu gì đi nữa — “giấy phép của sếp tôi” / “tôi làm ké dưới giấy phép bên đó” — cũng không thay đổi được một điều: người ký hợp đồng là người đó, còn giấy phép là của người khác.

Dòng thứ hai, “Hạng”, cũng đừng bỏ qua. NSW chia việc xây dựng và sửa sang nhà thành nhiều hạng khác nhau, mỗi giấy phép trên sổ đăng ký đều ghi rõ hạng của nó. Ngoài ra còn một nhóm gọi là công việc chuyên môn (specialist work), dù số tiền nhỏ cỡ nào cũng bắt buộc có giấy phép — điện, ống nước, gas đều nằm trong nhóm này. Thay cái bóng đèn, sửa cái vòi nước, việc một đồng cũng tính.

Nhân tiện nhớ luôn mốc tiền: ở NSW, công trình xây dựng hoặc sửa sang nhà có tiền công cộng vật liệu trên 5,000 AUD (gồm GST) thì người làm bắt buộc phải có giấy phép nhà thầu (contractor licence). Đây là quy định của luật, không phải lời khuyên của ngành.

Giấy chứng nhận bảo hiểm cũng tự kiểm tra được, ngay trên cùng trang web đó

Trong vụ án ở trên, thứ bị làm giả không chỉ có giấy phép mà còn có một giấy chứng nhận bảo hiểm. Nên bước thứ hai cũng quan trọng không kém.

Ở NSW, phần lớn công trình nhà ở có giá trị trên 20,000 AUD thì luật bắt buộc phải có bảo hiểm icare HBCF (Home Building Compensation Fund – quỹ bồi thường xây dựng nhà ở). Mà mốc thời gian được quy định rất chặt: trước khi khởi công, và trước khi bạn trả bất kỳ khoản tiền nào (kể cả tiền cọc), builder phải đưa cho bạn giấy chứng nhận bảo hiểm cho đúng căn nhà của bạn.

Bảo hiểm này lo những gì: lỗi nghiêm trọng được bảo vệ dài nhất tới 6 năm sau khi hoàn công, các lỗi khác 2 năm; công trình làm chưa xong hoặc chưa hề khởi công thì 12 tháng, tính từ ngày ngưng làm hoặc ngày lẽ ra phải khởi công.

Điểm mấu chốt ở đây: hợp đồng bảo hiểm này có hay không, bạn không cần hỏi người ta — tự tra là ra. Trang tra cứu của chính phủ NSW ngoài mục “Trades” (giấy phép) còn có một mục HBCF; chỉ cần số giấy phép của builder là tra ra được các giấy chứng nhận bảo hiểm đứng tên họ, hiện cả địa chỉ căn nhà mà giấy chứng nhận đó bảo hiểm.

Địa chỉ phải khớp. Một hợp đồng bảo hiểm thật mà bảo hiểm cho nhà người khác thì với bạn cũng bằng không.

Tại sao người vấp ở bước này luôn là dân mới qua như chúng ta

Thứ nhất, cái file PDF đó nhìn quá chính thức. Tiêu đề, số hiệu, logo, chữ “chính phủ” — theo kinh nghiệm cũ của nhiều người, ai đưa ra được giấy tờ cỡ này thì phần nhiều là thật. Ở bên này, mấy thứ đó làm ra chẳng tốn công gì, vụ án ở trên còn làm giả được cả công văn của Fair Trading. Giấy tờ đẹp cỡ nào cũng chẳng liên quan gì tới chuyện thật hay giả.

Thứ hai, tra xong rồi lại ngại hỏi tiếp. Số thì tra ra rồi, trên trang ghi rõ ràng một tên công ty không khớp, nhiều người trong bụng “ủa?” một cái, nhưng không muốn tỏ ra nghi ngờ người ta, nên thôi. Cái “ủa?” đó thường chính là khoảnh khắc đắt nhất trong cả bài này.

Thứ ba, không biết là bảo hiểm cũng tra được. Tuyệt đại đa số không biết giấy chứng nhận bảo hiểm có thể tự kiểm tra độc lập, cứ mặc định tờ người ta gửi là thật.

Nói cho cùng, chúng ta sang đây với “phản xạ” cũ: xem giấy tờ, xem con người, xem người quen. Luật chơi ở đây khác: ở đây đáp án được đặt trên một trang web công khai, ai cũng mở được miễn phí, không cần đăng ký, không cần nói tiếng Anh, nhập một con số là có kết quả. Bạn không mở ra thì nó nằm đó vô ích.

Giấy tờ đẹp cỡ nào cũng chẳng liên quan gì tới chuyện thật hay giả.

Ba bước trước khi khởi công, tổng cộng chưa tới 10 phút

Trước khi ký hợp đồng, trả tiền cọc

Chủ nhà ở Queensland thì dùng sổ đăng ký người có giấy phép của QBCC (my.qbcc.qld.gov.au), cũng công khai và miễn phí. Các bang khác cũng có sổ đăng ký riêng, đường vào đều nằm trên trang web chính thức của cơ quan quản lý xây dựng bang đó.

Ba bước này không tốn một đồng, cũng không đòi bạn giỏi tiếng Anh — thứ bạn gõ vào ô tìm kiếm là con số. Thợ có giấy phép đàng hoàng chỉ mong bạn kiểm tra, vì kiểm tra xong, sự khác biệt giữa họ với những người báo giá thấp hơn mới nói rõ ra được.

Gần đây chúng tôi đã làm việc này thành một công cụ nhỏ miễn phí: hometradie.com. Bạn nói một câu bằng tiếng Việt là nhà mình cần làm việc gì, nó sẽ cho bạn biết: ở bang của bạn, theo luật việc này có cần giấy phép không, bảng báo giá phải ghi rõ những mục nào; số giấy phép cũng tra được ngay trên đó.

Có một điều chúng tôi nói trước: với NSW, công cụ nối thẳng vào sổ đăng ký cập nhật theo thời gian thực của chính phủ, tra ra là tình trạng ngay lúc đó; với một số bang, thứ chúng tôi có là dữ liệu trích xuất do chính phủ công bố, trả lời được câu “có trong sổ hay không”, nhưng không có nghĩa là “hôm nay vẫn còn hiệu lực” — gặp trường hợp này, trang sẽ ghi rõ, và đưa bạn đường dẫn chính thức của chính phủ để bạn bấm kiểm tra lại một lần nữa.


Nguồn số liệu: Mọi con số về quy định và tình tiết vụ án trong bài được kiểm tra lại vào 2026-09-15. Mốc bắt buộc có giấy phép 5,000 AUD (gồm GST, tiền công cộng vật liệu) cho công trình xây dựng nhà ở tại NSW: trang chính thức NSW Government “General building work”; cách chia hạng giấy phép và việc công việc chuyên môn (specialist work) bắt buộc có giấy phép bất kể số tiền: trang chính thức NSW Government “Categories and classes of building and trade work”; tra cứu giấy phép hiển thị tên người có giấy phép, số giấy phép, hạng (hoặc loại), ngày hết hạn và tình trạng hiện tại: trang chính thức NSW Government “Checking your contractor or tradesperson is qualified”; mốc 20,000 AUD của bảo hiểm HBCF, việc phải đưa giấy chứng nhận trước khi khởi công và trước khi trả tiền, thời hạn bảo vệ lỗi nghiêm trọng 6 năm / lỗi khác 2 năm / công trình dở dang 12 tháng: trang chính thức icare NSW; trang tra cứu công khai verify.licence.nsw.gov.au (hai mục Trades và HBCF) đã được thử thực tế ngày 2026-09-15, dùng được, miễn phí, không cần đăng ký; sổ đăng ký người có giấy phép của QBCC Queensland my.qbcc.qld.gov.au được thử cùng ngày, truy cập được. Vụ Anthony Robertson (còn gọi là Barry Ible, Tony Robertson, lúc đó 50 tuổi): làm giả ABN, số giấy phép nhà thầu, email và tiêu đề công văn của NSW Fair Trading, giấy chứng nhận bảo hiểm icare; hai chủ nhà mất tổng cộng 337,412 AUD (311,847 + 25,565); 30 cáo buộc; bị tuyên 30 tháng tù, tối thiểu 20 tháng không được xét tạm tha; phải bồi thường 168,462 AUD, phạt 20,000 AUD, chi phí chuyên môn 10,000 AUD — tất cả đều theo nguyên văn thông cáo báo chí chính thức của NSW Fair Trading (đăng ngày 11 tháng 1 năm 2022); đây là vụ án công khai, thông tin đương sự lấy từ thông cáo của chính phủ. Tình huống báo giá ở đầu bài là minh họa. Bài viết không phải tư vấn pháp lý; với từng công trình cụ thể, vui lòng hỏi ý kiến chuyên gia có giấy phép.

Làm ngay ba việc trong bài này:
· Kiểm tra miễn phí một số giấy phép (đối chiếu sổ đăng ký của chính phủ, không cần đăng ký)
· Nói một câu bằng tiếng Việt về việc nhà bạn cần làm — chúng tôi cho biết việc đó ở bang của bạn có cần giấy phép không và báo giá cần ghi rõ những gì
· Đăng việc và nhận một đường link gửi cho bất kỳ thợ nào — họ trả lời không cần đăng ký, bạn đọc câu trả lời bằng tiếng Việt